Mỗi khi tim bạn co lại, cơ thể thật ra đang phát ra một làn sóng rung rất chậm. Nó lan qua lồng ngực rồi xuống đến bụng và chân, giống như một nhịp gõ nhỏ nhưng chìm dưới ngưỡng nghe. Tai người hoàn toàn không nhận ra, dù hiện tượng này xảy ra suốt hàng chục năm trong đời mỗi người.
Theo nghiên cứu đăng trên Applied Physics Letters năm 2019, mỗi nhịp tim tạo ra một xung cơ học lan rộng trong mô mềm với tần số thấp hơn nhiều so với khả năng nghe của chúng ta. Tai người chỉ cảm nhận được dao động từ khoảng hai mươi héc trở lên, còn nhịp rung của tim chủ yếu nằm thấp hơn mức đó. Nó tồn tại rõ ràng đến mức cảm biến gia tốc có thể ghi lại bằng đồ thị, nhưng người cảm nhận lại không hề biết.
Hiện tượng này không mới. Từ thập niên một nghìn chín trăm ba mươi, các nhà sinh lý học như Isaac Starr đã mô tả dạng sóng ballistocardiography trong những công bố mang tính nền tảng. Họ nhận thấy cơ thể có một phản lực nhẹ mỗi khi tim đẩy máu vào động mạch chủ. Phản lực đó tác động lên toàn thân, đủ để kim đo ghi lại nhưng không đủ mạnh để tai nghe thấy. Trong môi trường phòng thí nghiệm yên tĩnh, đồ thị vẫn hiện lên từng nhịp một.
Sau này, seismocardiography ra đời. Theo loạt nghiên cứu trên IEEE Transactions on Biomedical Engineering trong giai đoạn hai nghìn mười đến hai nghìn hai mươi, kỹ thuật này dùng những cảm biến nhỏ đặt lên ngực để ghi nhận các rung động vi mô do tim tạo ra. Các nhà khoa học phát hiện dạng sóng này chứa rất nhiều thông tin. Nó thay đổi theo từng giai đoạn co bóp của tim, theo độ đàn hồi của thành ngực và cả tình trạng mệt mỏi của cơ thể. Dù tai không nghe được, nhưng cơ học của nhịp đập vẫn để lại một dấu ấn rất rõ.
Điều đáng chú ý nằm ở chỗ các sóng rung này không chỉ xuất hiện khi đứng yên. Chúng tồn tại cả khi người đang ngủ, đang thư giãn hay đang suy nghĩ. Trong một thí nghiệm do Đại học Rochester Hoa Kỳ công bố năm 2017, giường trang bị cảm biến đã ghi được nhịp rung của tim người nằm ngủ chỉ từ chuyển động nhẹ của tấm nệm. Không có âm thanh nào được tạo ra theo nghĩa thông thường. Chỉ có những đợt dịch chuyển nhỏ đến mức mắt thường không thấy, nhưng đủ cho máy móc nhận diện.
Một nghịch lý thú vị xuất hiện ở đây. Tai người được xem là cơ quan rất nhạy, nhưng lại dễ dàng bỏ qua một hoạt động liên tục và có trật tự của chính cơ thể. Chúng ta chỉ nghe tiếng tim khi dùng ống nghe hoặc khi chính thành ngực truyền âm qua không khí. Còn sóng tần số thấp thì đi theo con đường khác. Nó lan trong mô, chạy qua chất lỏng, truyền từ cơ vào xương rồi tỏa ra như sóng nhỏ dưới mặt đất. Nó không vang thành âm, nhưng nó dịch chuyển từng phần nhỏ của cơ thể vào đúng khoảnh khắc tim co bóp.
Ngày nay, nhiều nhóm nghiên cứu đang tận dụng hiện tượng này cho mục tiêu theo dõi sức khỏe. Một số thiết bị thử nghiệm có dạng miếng dán, chỉ cần đặt lên ngực là có thể ghi nhận hoạt động cơ học của tim trong nhiều giờ. Một số công trình khác dùng cảm biến gắn vào ghế hoặc vô lăng để theo dõi người lái xe trong thời gian dài. Tất cả đều dựa trên cùng một nguyên lý. Cơ thể lúc nào cũng phát ra tín hiệu, chỉ là mắt và tai chúng ta không chú ý.
Nhịp đập tiếp theo sẽ lại tạo ra một đợt rung không lời như vậy. Nó lặng lẽ đi qua lồng ngực rồi chìm vào nền im lặng quen thuộc của cơ thể. Nếu có thể nghe được nó, có lẽ bạn sẽ giật mình vì hóa ra sự tĩnh lặng trong cơ thể chưa bao giờ thật sự tĩnh lặng.